Polacy w Republice Czeskiej

Ludność polskiego pochodzenia na terenie Republiki Czeskiej (RC) skupiona jest przede wszystkim na Zaolziu, czyli zachodniej części dawnego Księstwa Cieszyńskiego. 

Z 50 tys. osób deklarujących narodowość polską, około 70% mieszka w regionie morawsko-śląskim, który obejmuje właśnie Zaolzie. Silna obecność  przekłada się na dużą liczbę, sprawnie działających, polskich instytucji, organizacji i mediów na tym obszarze.Dwie główne organizacje zrzeszające Polaków to Kongres Polaków w Republice Czeskiej (KPRC) oraz Polski Związek Kulturalno-Oświatowy (PZKO). Kongres działa już od 28 lat i jest reprezentantem polskiej mniejszości przed władzami centralnymi oraz samorządowymi. Wydawany przez organizację dziennik „Głos” został w tym roku uhonorowany nagrodą im. Macieja Płażyńskiego, za profesjonalizm i konsekwentny wysiłek przy wydawaniu gazety. Z kolei PZKO to największa polska organizacja w RC, która zrzesza ponad 12 tys. członków i patronuje przede wszystkim działalności kulturalnej i edukacyjnej. Organem prasowym Związku jest miesięcznik „Zwrot”. Redaktor naczelna I. Żur-Kraus podkreśla, że wydawnictwo „ma misję kulturotwórczą, również czynną, gdyż organizuje konkursy literackie, koncerty okolicznościowe i warsztaty dziennikarskie dla dzieci w szkołach podstawowych.”

Polską mniejszość w RC wspiera Fundacja „Pomoc Polakom na Wschodzie” (PPnW) w ramach sprawowania przez Senat RP opieki nad Polonią i Polakami za granicą. W roku 2018 przy wsparciu Fundacji polskie organizacje, szkoły i media z RC realizują ponad 40 projektów.

Oprócz wymienionych powyżej dwóch tytułów drukowanych Fundacja PPnW dofinansowuje także informacyjne portale internetowe www.glos.live oraz www.zwrot.cz. Ważnym wydarzeniem wspartym przez Fundację w 2018 roku był zjazd Zgromadzenia Stowarzyszenia Dzienników Mniejszości Narodowych i Etnicznych (MIDAS), który odbył się w dniach 25-27 maja w Ostawie . Do stowarzyszenia należy 20 redakcji gazet codziennych z całej Europy, w tym „Kuriera Wileńskiego” oraz „Głosu”.

Najwięcej projektów realizowanych jest w Czeskim Cieszynie. I tak KPRC organizuje punkt pomocy prawnej, którego celem będzie m.in. doradztwo oraz stworzenie kompendium wiedzy na temat praw polskiej mniejszości narodowej w RC. Innym interesującym projektem jest konferencja „Polski biznes za granicą”, która ma na celu umożliwienie wymiany doświadczeń a w rezultacie stworzenie katalogu dobrych praktyk korzystnych dla rozwoju polskiego biznesu poza granicami kraju. Nie brakuje też inicjatyw związanych ze sportem. KPRC organizuje w 2018 roku trzy turnieje piłkarskie dla klubów ze Śląska Cieszyńskiego, które mają sprzyjać integracji młodzieży na Zaolziu. W celu aktywizacji młodych ludzi Stowarzyszenie Młodzieży Polskiej pozyskało środki na przeprowadzenie cyklu trzech szkoleń i warsztatów w zakresie zarządzania organizacją pozarządową.

Wśród zaplanowanych do realizacji projektów wiele związanych jest z rozwojem kultury. Polska Scena Teatru Cieszyńskiego, dzięki dotacji, zrealizuje dwa spektakle teatralne. Jeden oparty jest na klasyce literatury, a drugi to prapremiera sztuki Petra Zelenki pt. „Job Interviews”.  Z kolei wsparcie, które otrzymuje amatorski ruch teatralny z Wędryni, pozwoli na wyjazd na festiwale teatralne do Lwowa i Wilna. Inne ciekawy projekty to „Żwirkowisko 2018” – obchody 86. rocznicy tragicznej śmierci Żwirki i Wigury oraz 100. rocznicy Lotnictwa Polskiego (Koło PZKO w Cierlicku Kościelcu), IX Konkurs Recytatorski im. Jana Kubisza (Szkoła Podstawowa im. Jana Kubisza w Gnojniku), cykl koncertów Jazzowe Lato (Stowarzyszenie Młodzieży Polskiej w RC).

W ramach wsparcia polskiej edukacji w RC Fundacja „PPnW” dofinansowuje bieżącą działalność wielu szkół na Zaolziu oraz wspiera szereg projektów edukacyjnych, w tym m.in. wyjazd edukacyjny do Kazimierza Dolnego maturzystów z Polskiego Gimnazjum im. J. Słowackiego w Czeskim Cieszynie i obchody 90. lecia Szkoły Podstawowej im. H. Sienkiewicza w Jabłonkowie, w ramach których organizowane będą konkursy, międzypokoleniowe spotkania integracyjne i wydanie jubileuszowej gazetki. Projektem własnym Fundacji są warsztaty z nowoczesnych technik nauczania i wizyta studyjna w Polsce dla nauczycieli z Zaolzia. Z kolei do pierwszoklasistów z 23 szkół na Zaolziu kierowany jest projekt „Bon Pierwszaka”, dzięki któremu 250 uczniów otrzyma wyprawki szkolne, czyli tornistry z wyposażeniem.

Od września 2018 roku, wraz z rozpoczęciem nowego roku szkolnego, portal IDA obejmie swoim zasięgiem Republikę Czeską. Będziemy informować na bieżąco o aktywności polskich organizacji, szkół i parafii znajdujących u naszych południowych sąsiadów.

Zdjęcia pochodzą z wizyty delegacji Fundacji (wiceprezes zarządu Joanna Zając, dyrektor programowy Magdalena Okaj, koordynator działu mediów, Małgorzata Jaglińska, redaktor portalu IDA, Stefan Gardawski) na Zaolziu w dniach 2-3.09.2018. Podczas wizyty  odwiedziliśmy Szkołę Podstawową im. Gustawa Przeczka w Trzyńcu, Szkołę Podstawową z Polskim Językiem nauczania w Cieszynie, redakcje gazety "Głos" i miesięcznika "Zwrot", Centrum Pedagogiczne w Cieszynie, Dom Polski im.Żwirki i Wigury i Polską Szkołę Podstawową w Cierlicku.