POLSKA SZKOŁA W DYNEBURGU

Tradycje polskie na Łotwie, szczególnie w jej wschodniej części – Łatgalii (Inflanty Polskie), sięgają setki lat wstecz. Kultura, język i obyczaje zachowały się w kościołach, literaturze i tradycjach rodzinnych. Nośnikiem polskiej tożsamości są również polskie szkoły na Łowie.

Od XVI-XVII wieku na terenach dzisiejszej Łotwy działały kolegia jezuickie i parafie, silne były też wpływy polskiej szlachty. Dzisiejsze wschodnie tereny Łotwy od dawna są pograniczem kultur, języków i narodowości. Dobrym przykładem wielokulturowego tygla jest Dyneburg (łot. Daugavpils), dawny Dźwińsk, z jego górą Kościelną, gdzie prawosławni, staroobrzędowcy, protestanci i katolicy wybudowali obok siebie imponujące świątynie.

U progu lat dwudziestych XX w., wraz z uzyskaniem przez Łotwę niepodległości (18.11.1918), zaczyna się historia tworzenia systemu szkolnictwa mniejszości narodowych. W tym okresie dla prawie 50 000 obywateli Łotwy językiem ojczystym jest polski. Szkoły uruchomiono w Rydze, Rzeżycy, Krasławiu, Jakubowie i Mitawie. Już w 1921 roku rozpoczyna pracę Państwowe Gimnazjum Polskie w Daugavpils. Zatrudnienie tam znajduje wybitna działaczka kultury i poetka Olga Daukszte, która nauczała języka polskiego, literatury współczesnej i starożytnej, rysunku oraz języka niemieckiego. Wraz z otwarciem szkoły zaczyna się aktywna działalność kulturalna na terenie wschodniej Łotwy – prężnie funkcjonują tu drużyny harcerskie, kółka teatralne i muzyczne.

Po zmianach w systemie politycznym i wprowadzeniu przez Karlisa Ulmanisa reżimu autorytarnego w 1934 roku szkoły wszystkich mniejszości narodowych utraciły możliwość niezależnej i swobodnej działalności.  Gimnazjum Polskie zostało przekształcone w placówkę dla rosyjskich, białoruskich i polskich uczniów, tzw. II Państwowe Gimnazjum. Szkoła działała do 1940 roku, czyli do momentu aneksji regionu przez Związek Sowiecki.

Jeszcze podczas II wojny światowej oraz wkrótce po jej zakończeniu, w zupełnie zrujnowanym mieście, polscy aktywiści razem z Aleksandrem Sosnowskim podjęli trud odbudowy polskiej szkoły. Placówka, podobnie jak wiele innych szkół mniejszości narodowych, funkcjonowała do 1948 roku. W tym czasie Łotwa była już jedną z republik sowieckich. Pod koniec lat 40-tych szkoły mniejszościowe zostały zlikwidowane, a najaktywniejsi działacze kultury, nauki i sztuki (jak np. Aleksander Sosnowski) byli zsyłani do Kazachstanu i innych regionów ZSRR.

W 1948 roku Polacy żyjący na Łotwie na wiele dekad utracili możliwość kształcenia i rozwijania swojej kultury. Narodowy duch przetrwał w polskich domach i kościołach, a ślady polskości m.in. na cmentarzach.

W końcu lat 80-tych rozpoczyna się pierestrojka, a następnie „Śpiewająca rewolucja” i „Droga Bałtycka”, zjednoczony wysiłek wielonarodowego regionu w walce o niezależność. W 1991 roku Łotwa znowu staje się niepodległym państwem demokratycznym, a 1 września tego roku w Polskiej Szkole Podstawowej przy ulicy Warszawskiej 2 w Dyneburgu rozpoczyna się rok szkolny. Założycielem szkoły jest samorząd miasta, który finansuje jej bieżącą działalność. W 1999 roku placówka zostaje przekształcona w gimnazjum. W tych czasach dyrektorem i „siłą napędową” polskiej instytucji jest Gertruda Grawe, za swoje zasługi odznaczona orderem Trzech Gwiazd, najwyższą nagrodą cywilną na Łotwie. W 2002 roku szkoła na swojego patrona wybiera marszałka Józefa Piłsudskiego, postać ściśle związaną z walką o niepodległość, nie tylko Dyneburga, ale też całego państwa łotewskiego.

Od początku działalności gimnazjum w Dyneburgu nawiązuje stosunki z organizacjami z Polski, zarówno z podmiotami pozarządowymi, jak i szkołami oraz instytucjami państwowymi. Dzięki wsparciu finansowemu z ojczyzny i współpracy możliwa staje się renowacja i rekonstrukcja siedziby szkoły oraz wyposażenie jej w nowoczesny sprzęt komputerowy i tablice interaktywne. Dzięki inwestycjom szkoła posiada bibliotekę z bogatym zbiorem polskojęzycznej literatury w ilości 18 tys. książek, podręczników, encyklopedii i lektur.

Obecnie Gimnazjum Polskie im. Józefa Piłsudskiego jest jedną z czołowych placówek oświatowych w Dyneburgu, o czym świadczą dobre wyniki osiągane przez podopiecznych podczas ogólnokrajowych egzaminów. W szkole uczy się prawie 350 uczniów. Pełen program obejmuje 12 lat kształcenia z proporcjonalnym systemem dwujęzycznej edukacji, w rezultacie po zakończeniu szkoły absolwenci posługują się sprawnie językami polskim, łotewskim i rosyjskim oraz angielskim, a niektórzy jeszcze niemieckim.

Szkoła słynie z dużej aktywności uczniów i pedagogów oraz przyjaznej atmosfery. W Gimnazjum działa samorząd uczniowski, który koordynuje wiele imprez i akcji, takich jak: dzień Patrona, dzień niepodległości Polski i Łotwy, Lāčplēša diena, studniówka, Dzień Konstytucji, święto ulicy Warszawskiej, konkurs talentów, dzień tolerancji, dyktando języka polskiego, Mikołajki oraz rozmaite koncerty, akcje charytatywne i inne wydarzenia z zakresu kultury oraz sportu. Uczniowe są zaangażowani w ruch harcerski, tańczą w zespole „Kukułeczka”, śpiewają w rozmaitych chórach i grają w orkiestrach. Aby podnosić swoje umiejętności i poszerzać wiedzę uczniowie uczestniczą w programach kursów liderskich, wycieczkach do Polski i innych krajów.

Obecnie Gimnazjum Polskie im. Józefa Piłsudskiego nie wymaga od uczniów polskiego pochodzenia.  Wielu rodziców decyduje się skierować dzieci do polskiej szkoły ze względu na jej renomę, wysoki poziom nauczania i panującą w niej atmosferę.

Foto: FB/polishgymnasium.